Panukat

Kung ang pag-ibig ay nasusukat,

kailan ito matatawag na sapat?

Masusukat ba ng ruler, o ng meter stick

ang haba ng pasensya,

ang tagal ng paghihintay

o kung hanggang saan kinaya

ang pagtitiis;

Kakayanin ba ng measuring tape

ang distansya

ng mga pusong malayo sa isa’t isa?

Ng weighing scale

ang mga timba ng luha,

o ang bigat ng damdaming

pinuno ng saya

o ‘di kaya’y sama ng loob,

o kaya naman ang pag-gaan

ng pag-ibig na unti-unting nauubos

Eh, ang thermometer

ang init ng pagsisimula

at lamig ng pagtatapos,

o kaya ng stopwatch

ang oras bago ito kinapos;

ang bilis bago mo nasabing

“oo, mahal kita,”

at ang mga minutong lumipas bago ang “ayoko na,”

Pilit nating sinusukat,

inilalagay sa kalendaryo,

na para bang nag-aabang –

ilang buwan, ilang taon, bago huminto?

 

Kung ang pag-ibig ay nasusukat,

siguro may batayan,

kung kailan ito sapat.

Siguro hindi lalabis,

at hindi magkukulang.

 

Kung ang pag-ibig ay nasusukat,

laging may higit, laging may ‘mas’

kaya siguro,

hindi.

 

Kung ang pag-ibig ay nasusukat,

kaso –

hindi. 

Absence

Every step I take as I walk on the hard, concrete path is mechanic. I know this place by heart; I go here at every waking moment.

I hear a mixture of sounds that could only be of happiness – the shouts of children playing (and of their mothers calling them), the chirps of the birds, the whistle of the wind, the barks of the dogs, the footsteps of people… some swift, some gentle… and the buzz of their conversations.

This place is my sanctuary, I think, as I breathe the fresh scent of the early morning breeze, that reminded me so much of her sweet breath when she used to plant soft kisses on my cheeks and lips.

As I feel the cool wind touch my arms, I remember the feeling of her skin when she used to tap my arm and tell me, “I’m still here;” or when she would hug me when I cried at night when the darkness became monotonous, it was too much; or the feel of her hand as she held mine when we walked through this very same park.

Everything feels the same, but something is wrong.

Maybe I miss the sound of her voice as sweet as honey, telling me stories that for a moment, gave me sight.

I take a few more careful steps and I trip on something – a cat, a rock, a dog, a person’s foot – I don’t even know. I used to be able to tell but now I can’t.

She’s gone and the darkness became what it was – just darkness.

Captured

In a room that smelled of lemon and cigarettes,

he wraps his arms around my waist, and we dance.

The heart always remembers what the mind forgets;

my heart fell from my chest to my feet in a glance.

His eyes bore into mine, to the depths of my soul;

I feel how I do when I watch the setting sun

I inhale his scent and I just desire his all —

the smell of an innocent child, how could I run?

My hands on his neck, I pull him closer to me,

and his body matches mine in every angle

His lips form a smile and I see eternity;

Could I ever let go of this fallen angel?

How he is in my eyes, words can’t simply suffice.

He is mine — my forever more, my only pure bliss.

Kulang

Hindi ko naman hinangad na maging number one. Gusto ko lang naman, maging sapat para sa kanya. Pero kahit anong pilit, hindi pa rin.

“Kapag hindi ka nag-Magna Cum Laude, hindi ako a-attend ng graduation mo,” sigaw ng boses sa kabilang linya. Hindi na lang ako umimik. Unti-unting lumuwang ang yakap ng mga daliri ko sa cellphone, kasabay ng paglakas lalo ng kanyang boses at pagbilis ng kanyang pagsasalita.

“Mahiya ka sa ate mong Registered Pharmacist. Eh ikaw, ano ka? Ang problema sayo masyado kang nagre-relax, puro ka barkada. Nag-boyfriend ka pa, akala mo mauubusan ka ng lalaki.”

Naramdaman ko ang pagtulo ng luha. Isa, dalawa, tatlo, hanggang hindi ko na mapigilan. Pero kahit kailan, hindi ko kayang sumagot sa kanya. Suminghot-singhot na lang ako.

“Ano? Maawa ka sa Papa mo, nagta-trabaho para makapag-aral ka. Pinagbibigyan ka sa lahat ng gusto mo, anong ginagawa mo? Loka, umayos ka. Hindi lang kita napagsasabihan pero napapansin ko ‘yang mga ginagawa mo,” Ano bang ginagawa ko? Hindi pa rin ako nagsalita. Narinig ko na lang ang pagbaba niya ng telepono.

Sinusumpong na naman si Mama.

• • •

Hindi ko na namalayan, pero dumating na lang sa puntong tuwing sasabihin ko kay Mama na, “Ma, DL pa rin ako,” hindi na siya magugulat. Ngingiti lang siya at sasabihing, “Good, anak.” Hindi na namin mapag-uusapan. Naisip ko na lang, siguro, sanay na siya.

Simula kasi pagkabata (O simula n’ung nabundol ako ng bumper ng sasakyan sa ulo habang tumatawid at nadapa n’ung nursery. Bago kasi ‘yun, pang-9 lang ako sa klase), naging hobby ko na ang paghahakot ng awards. Isang beses lang ako hindi first honor n’ung elementary – n’ung Grade 2 ako, dahil may policy ang school na hindi pwedeng mag-honor ‘pag transferee- at madalas, higit sa isang medal ang nakukuha ko tuwing recognition. 19 medals, Valedictorian, n’ung elementary. Anim naman n’ung 4th year, tatlong framed certificates galing sa malaking Luzon wide contest ng CBCP, at First Honorable Mention.

Pero kahit gan’un, ako pa rin ang paboritong pinapagalitan. Palagay ko, hindi na makalimutan ni Mama ‘yung nahuli niya akong nagvi-videoke sa may kainan sa harap ng school n’ung Grade 5 pa lang ako. Hindi ako agad umuuwi (hindi ko agad sinisipot ‘yung service kong tricycle) kasi nagvi-videoke pa ako. ‘Yun ang unang sermon na napalo ako ng ruler sa braso. At simula n’un, (sabi ni Mama), nawalan na siya ng tiwala sa’kin.

Pag tuntong ng High School, sinubukan ko namang ibalik ang tiwalang nawala pero dahil aktibo at laging sumasali sa kung anong contest, ginagabi ako ng uwi at ‘di naman siya naniniwalang school ang dahilan. Lagi akong gala, lakwatsera, nababarkada, pabaya kaya First Honorable Mention lang nag-graduate kahit kaya kong mag-Valedictorian. Lakwatsera pero buong buhay ko n’ung high school, isang beses lang yata ako nakapag-mall kasama ang mga kaibigan ko. Pabaya, pero kung hindi pagre-review para sa exam o recitation ang inaatupag ko, pagre-review naman para sa kung anong contest.

Ewan ko ba, pero sa mata ni Mama, ako ang pasaway. Alibughang anak ang peg ko sa bahay. Ako ang burara sa gamit (inaamin ko naman), ang laging nakakalimot magpatay ng ilaw at electricfan sa mga kwartong hindi ginagamit o mag-flush ng toilet (kahit minsan, hindi naman talaga ako), ang laging nakababasag ng mga plato’t baso (kahit huli yata akong nakabasag n’ung 9-years-old pa ako) at ang nakawala o nakaiwan ng payong, baby book sa clinic ni Doctora, pinabitbit niyang biniling tocino o kung ano man (makakalimutin kasi talaga ako).

Ako ang kamukha niya sa’ming tatlong magkakapatid (ang tawag sa akin sa’min ay “Little Gina”) pero hindi ako ang paborito.

Nagiging paborito lang ako sa tuwing lalayas ang katulong dahil napagod sa endless sermon. Ako agad ang substitute. Si Mama, naku, sobrang partikular pagdating sa paglilinis ng bahay. Hindi pwedeng basta mop ang gamit sa paglalampaso, kailangan kamay at basahan ang gamit. Feeling ko ako si Cinderella sa tuwing nawawalan kami ng katulong. Tumataba nga ang puso ko kasi kapag may bisita, puring-puri lagi ang bahay. “Ang linis naman dito sa inyo.” Gusto kong sabihing, “ako po ang nag-lampaso.”

Hindi kasi pwedeng mag-lampaso si ate o si bunso, may asthma sila, kaya ako lagi. Ako din ang paboritong utusan bumili ng merienda sa tindahan o barbecue sa kanto kapag walang ulam. Official taga-hiwa rin ako ng sibuyas, bawang, kamatis at mga gulay para sa iluluto niya. Ako din ang inuutusang pumunta sa bahay ni ganito o ni ganyan dahil may ipapaabot. Ang trabaho ni ate, mag-tupi ng bagong labang damit at ilagay sa mga cabinet. Si bunso, mag-refill ng mga pitsel na walang laman. Sa’kin na ‘yung iba. At syempre, ako ang taga-masahe ng paa’t kamay bago matulog.

• • •

Alam ko namang mahal na mahal ako ni Mama. Pero hindi ko alam kung alam niya bang mahal na mahal ko siya. ‘Di ko makalimutan n’ung uminom siya ng chlorox dahil sa sama ng loob kay Papa. Humahagulgol ako n’un at hindi nila ako mapatahan. Niyakap ako ni Mama. Sabi niya, “Mahal na mahal mo pala ako, anak. Tama na. Hindi ko na gagawin ‘yun uli.”

Bilib ako kay Mama dahil kinaya niya lahat.  Nasaksihan ko kung pa’no niya tinago ang sakit n’ung uti-unti na silang nagkakahiwalay ni Papa. ‘Yung gabi-gabi nilang sigawan sa telepono, mga pag-iyak ni Mama habang akala niya tulog na kaming magkakapatid.

Wala na sigurong mas sasakit pa sa pagtanggap na tapos na talaga sila ni Papa, na kailangan pa rin niyang kausapin ang lalaking nanakit at nang-iwan sa kanya dahil dapat silang maging maayos, maging sibil kung hindi magkaibigan, para maipagpatuloy ni Papa ang pagtustos sa mga pangangailangan namin. N’ung nag-abroad kasi siya, nag-resign na si Mama para matutukan kaming magkakapatid.

Sobrang bilib ako kay Mama. Wala na sigurong mas sasakit pa sa pagtanggap na hanggang d’un na lang talaga sila ni Papa, at ang kung ano mang ini-imagine niyang happily ever after nila ni Papa, ‘di na mangyayari.

Bawat pag-iyak ni Mama, ‘di namin pansing magkakapatid. Kahit magkakatabing matulog sa iisang kwarto, hindi talaga kami ‘yung madramang tipo ng pamilya na pinag-uusapan ang problema habang nag-iiyakan tapos magyayakapan. Isang beses lang kami nag-iyakan habang nagyayakapan – n’ung uminom ng chlorox si Mama. Kahit n’un, hindi namin pinag-usapan ang problema.

Ako, alam ko lang na wala akong magagawa. Alam kong hindi mapapatahan ng yakap o haplos ko ang bawat pag-iyak ni Mama. Hindi ako sapat para maghilom lahat ng sugat. Kaya wala akong ginawa. Nag-aral na lang ako ng mabuti.Pumasok ako sa school at sa paglabas ko ng pinto ng bahay, iniiwan ko d’un ang problema. Pinagpatuloy ko ang nakagawiang paghakot ng kung anu-anong awards. Kapag nasa school ako, lalo na sa tuwing may bagong quiz bee o spelling bee o essay writing contest, nakakalimutan ko na may nanay akong mag-isa sa bahay, umiiyak siguro. Nakakalimutan ko na malapit nang masira ang pamilya ko.

Ayokong isipin ang problema. Ayokong magtanong kung ano na nga ba talagang nangyayari. Ang kwentong alam ko, pinagtagpi-tagpi mula sa mga gabing nakikinig ako sa away nila sa telepono. May babae, ayaw pakasalan si Papa para maging legal siya sa States. Sa pakikinig ko lang nga nalaman na hiwalay na pala sila ni Mama, matagal na. Hindi ako nagtanong, nakinig lang ako sa bawat pag-uusap tuwing gabi, habang nababasa ng luha ang unan ko at pinipigilan ko ang bawat hikbi at singhot.

Hanggang sa tumigil ang sigawan, natapos ang pag-iyak, at ‘eto na kami ngayon.

May mga problema palang natatapos kahit kailan man, hindi pinag-usapan.

• • •

Kung ako ang dumanas ng gan’ung klaseng sakit, mas matigas pa siguro ako kay Mama ngayon.

Pilit kong iniintindi kung bakit madalas siyang magsungit, o madaling magalit. Kapag nagsisimula na akong magkimkim ng sama ng loob, pilit kong inaalala kung paano siya mataranta at tumawag sa tita kong nurse o sa secretary ni Doktora ‘pag may sakit ako, kung paano niya ako pinasasalubungan ng yellow na bag o wallet o pouch, o sleeveless na blouse, o makukulay na ballpen, o mga may disenyong papel at notebook, dahil alam niyang gusto ko. Iniisip ko kung paano siya nag-aral magluto ng sinigang (at dinadamihan ang pechay at pinapaasim pa ang sabaw dahil gusto ko) at adobong pusit – mga paborito kong pagkain. O kung paano niya sinabing mapapatay niya ang lalaking nagpaiyak sa’kin.

Bawat sermon ni Mama, gusto kong isumbat ang nakuhang mga medalya. Bawat akusasyon na gala ako, pabaya, at walang inatupag kun’di lakwatsa, gusto kong isigaw na lahat ng pagsisikap sa pag-aaral ay para sa kanya.

• • •

Kahit kailan, hindi ko ginustong maging number one.

Hindi ako nagsikap dahil sa kung anong pangarap para sa sarili ko. Nagsikap ako kasi akala ko, magiging masaya si Mama dahil may anak siyang tulad ko. Gusto kong mapangiti siya kahit sandali, malimot man lang niya lahat ng hapdi, sa bawat panalo ko. Hindi ko kasi alam kung ano bang pwede kong gawin, kaya wala akong ginawa kun’di magpapansin. Ang kaso, hindi pa rin sapat.

Sa bawat utos, wala akong reklamo. Kapag kinukumpara ako sa ate kong mas responsable at mas malinis sa gamit at mas masunurin, o kapag mas pinagbibigyan si bunso dahil “mas bata,” hindi ako nanunumbat. Humihiling na lang ako na sana, balang araw, mapansin niya ang mga ginagawa kong tama, hindi lang ang nakikita niyang mga pagkakamali ko.

Sinusubukan kong maging perpekto pero kulang pa rin. Iniiwasan kong magkamali pero may napupuna pa rin. Minsan, pagod na pagod na akong maging ako. Madalas, pagod na akong magpapansin. Pero ‘di pa rin ako tumitigil.

Kahit alam kong makakuha man ako ng ilang awards, o soaring-flying man ang GWA ko at mapasaya ko man siya sa pagpupumilit kong maging perpekto, hindi mapapantayan ang sayang pwede nararamdaman sana niya kung nandito pa si Papa.

Hindi ko siya mapapasaya. Dahil alam kong hindi ko na maibabalik ang oras, at hindi ko na siya mayayakap n’ung mga gabing may sigawan at iyakan. N’ung mga gabing akala ko, wala akong magagawa, masisira ang dapat masira. Pero ang totoo natakot lang akong may gawin.

At ngayong wala na, ngayong huli na, wala na nga akong magagawa, kun’di subukang maging number one. Baka sakaling mag-number one din ako sa taong kahit anong mangyari, number one sa puso ko.

Baka sakaling pag-akyat ni Mama ng entablado para sabitan ako ng medalyang pang-Magna, maramdaman niya na. Lahat ng ginagawa ko ay para sumaya na siya.

God grant me the serenity to accept the things I cannot change,
courage to change the things I can, and wisdom to know the difference.
Living one day at a time, Enjoying one moment at a time,
Accepting hardships as the pathway to peace,

Taking, as He did, this sinful world
as it is, not as I would have it,
Trusting that He will make all things right if I surrender to His Will,
That I may be reasonably happy in this life and supremely happy with Him
Forever in the next.

Amen.

– Reinhold Niebuhr

Sa’n na ako, pagkatapos nito?

Hindi naman ako ‘yung tipo ng taong nag-aalala kung anong mangyayari in a few years. Oo, aminado ako, praning ako most of the time, pero generally, chill lang din. Praning ako kapag malapit na ang deadline sa ganito o ganyang shiz, pero hindi ako futureoriented person na nag-iisip sa gabi ng mangyayari in 2 or 3 years.

Ngayon ko lang na-realize, malapit-lapit na din pala ang deadline ng ‘lahat’ ng ‘to. Kaya siguro napa-praning na ako. In less than a year, ga-graduate na ako (hopefully, knock on wood). 10 months na lang, lalabas na ako sa Arch of the Centuries at tapos na ang apat na taong pag-aaral ng Journalism. Sa totoo lang, hindi ako na-eexcite. Kasama ako sa bandwagon na ayoko-ng-mag-aral-gusto-ko-ng-mag-graduate, pero gusto ko ba talaga? Anong gagawin ko pagkatapos nito? Anong mangyayari sa’kin sa ‘real world,’ kung ang buong buhay ko, nakakulong sa isang kahon that I unknowingly placed myself in at ‘di na ako makalabas. Paano ‘pag ‘di natuloy ang plano kong mag-M.A. at kinailangan ko ng maghanap ng trabaho?

Natatakot ako.

Dalawang buwan akong nag-OJT pero ewan ko kung may natutunan ba ako. Simpleng paghahanap lang ng lugar kung saan ako dapat pumunta, hirap na hirap ako. Sa’n ka naman nakakita ng 19-years-old na simpleng pagtawid, hindi magawa? 19-years-old na sa sobrang socially awkward, hindi makapagtanong ng direksyon at laging nagta-taxi? Unang linggo pa lang na pinakawalan sa ‘real world’, ilang beses ng nawala. At patikim pa lang ‘yon ha? Paano ‘pag totoo na?

Tatlong taon akong nag-aral dito sa Manila pero wala ako halos alam puntahan. Nitong 3rd year nga lang ako nakapag-commute mag-isa papunta sa iba’t-ibang lugar (kadalasan mga mall). Kung hindi pa ako lumandi, hindi ako matututo. At kahit nakakapag-commute na ako mag-isa ngayon, eh ano naman? Mabibilang sa mga daliri sa kamay (sa kamay lang ha, hindi kasama paa), kung ilang mga lugar ang kaya kong puntahan mag-isa. Madalas pa akong mawala. Lalo na sa mall. N’ung first year at second year? Nawawala pa ako sa mismong university.

Nakakapagod maging lame. Nakakapagod maging dependent. Medyo nanghihinayang ako na ilang taon (buong buhay ko?) akong hindi ‘pinakawalan’ at ‘pinabayaan’ dahil nabundol ako ng sasakyan n’ung Nursery ako.

Kung tutuusin ang babaw lang naman ng problema ko. Sobrang dependent. Sobrang socially awkward. Lahat yata ng traits na wala dapat sa aspiring journalist, nasa akin. Imagine, ‘yung frustration na isang taon na lang, ga-graduate ka na sa course mo tapos isinisigaw sa’yo ng mundo na hindi ka para do’n. ‘Di ka lang nagsayang ng tatlong taon, nagsayang ka pa ng perang pinang-bayad ng mga magulang mo sa tuition mo.

Ano nga bang gagawin ko? Ano bang silbi ng shining-shimmering-splendid na transcript of records kung nuknukan naman ako ng shunga sa ‘real world.’ Hanggang apat na sulok lang naman ng classroom nakaka-elib ‘yung soaring grades with flying colors. Eh ano ngayon kung bongga ako mag-notes, o kung masipag akong gumawa ng reviewer, sobrang OC sa paggawa ng powerpoint presentations at videos o kung tatlong beses ako kung magbasa ng mga hand-outs? Ano ngayon kung matalas ang memorya ko pagdating sa mga dates at pangalan at lugar? Eh ano naman, simpleng security guard nga ‘di ko kayang kausapin. Ngayong OJT, magpaalam lang sa mentor o sa boss na kakain na o aalis na, ‘di ko magawa mag-isa. Gusto kong i-drain ‘yung sarili ko ng hiya pero ‘di ko magawa. Gusto kong paliguan ng self-esteem ang buong pagkatao ko pero somewhere along the way nabawasan ng nabawasan ‘yun at ganito na nga.

10 months na lang, ganito pa din ako. ‘Yung dalawang buwan na dapat sana natuto akong maging independent, wala namang nangyari. Nakaka-frustrate na pagkatapos ng tatlong taon, kinekwestyon ko kung bakit ako nandito.

Nakaka-frustrate lalo na’t first love ko talaga ang Journalism. Nakaka-frustrate kasi naaalala ko n’ung Grade 5 ako na sunud-sunod ang awards ko sa Campus Journ, natanim na sa puso ko na hinding-hindi ko iiwan ang Journ. Nakaka-frustrate na n’ung elementary at high school, mas gusto ko pang mag-Journ – mag-train o makipag-contest – kaysa pumasok sa ‘normal’ na school day. Nakaka-frustrate na dati, siguradong-sigurado ako na Journ at Journ lang ang gusto kong field at career, pero ngayon, parang ayaw sa’kin ng Journalism.

Gustung-gusto kong magsulat. Alam ko, wala na akong ibang gugustuhing gawin. kundi magsulat. At magturo ng pagsusulat. Pero sabi nga ng isa sa mga professor ko, “Paano ka magtuturo, kung ikaw mismo, blangko ka? Paano na ang susunod na henerasyon, blangko din?” Tanong na nagsimula ng pagke-kwestyon ko kung dapat ba ako dito. Tanong na nag-drain ng self-esteem ko (na mababa na nga) to zero. Gustung-gusto kong magsulat. Pero tignan mo nga ‘tong blog ko, puro madramang literary shiz ang laman. Para sa’n ba ako talaga? Sa’n na ako, pagkatapos nito?

Ano bang mali sa’kin? Bakit ba hindi ko kayang maging tulad ng iba na may self-confidence at kering-keri maging independent? Bakit ba lunok-laway lang ako palagi ‘pag kailangan ng magsalita? Bakit lahat ng gusto kong sabihin, kahit ga’no karami, tumatambay lang sa utak ko? Anong gagawin ko pagkatapos nito, nganganga?

Natatakot ako.

Alam kong lalamunin ako ng pesteng ‘real world.’ ‘Yan ang napatunayan ko sa dalawang buwan ng OJT. Mali naman kung sasabihin kong hindi ako nag-enjoy. Dahil may mga araw na masaya naman at kahit papano, ramdam ko na gan’un ang gusto kong gawin for the rest of my life.  Lalong mali kung sasabihin kong hindi ko na mahal ang Journalism. Hindi niya lang talaga ako mahal.

Pero ipipilit ko pa din ang sarili ko. D’un naman ako magaling eh. Wala akong katulad. Supergirl ako. May sampung buwan pa naman. Baka para dito naman talaga ako.

Sana.

Kasi kung hindi, sa’n na ako, pagkatapos nito?

Mommy

Pinanood ko si Mommy

na inaayos ang gamit ko

Inaamoy ang mga damit, tinutupi

Sinisinghot na para bang lahat, mabango

Sa balikbayan box, isa-isa niyang nilagay,

At tumayo siya pagkatapos.

Pinagmasdan niya ang silid na bright pink ang kulay

Na ang dekorasyon ay Hello Kitty halos.

Maya-maya’y kinuha niya ang gitara sa tabi ng pinto

Umupo siya ulit sa kamang puno na ng alikabok

Isa-isa niyang kinalabit ang anim na string ng gitara ko

Napatigil, tumingin sa paligid at napalunok.

Umupo ako sa tabi ni Mommy,

‘Di ako umimik, kasi ano ba ang dapat kong sabihin?

Paano ko pipigilan ang bawat luha’t hikbi?

Kung lahat ng ‘yon, dahil sa’kin?

Tumayo ulit si Mommy, tinabi ang gitara

Sinipat ang bookshelf, tatlong hanay ng mga libro

Naglakbay ang mga mata sa katabing mesa

May mga ballpen, papel, calculator at notebook na bago.

Sa notebook, nakapatong ang pink kong salamin,

regalo ni Mommy n’ung lumalabo na ang mata ko

Matapos magpatingin, lagi kong bilin

Na pink lang ang frame na gusto.

Nanginginig ang kamay ni Mommy,

Kinuha at sinuot ang salamin

Sa halip na luminaw ang paningin ay lumabo

Hanggang ngayon, hirap pa din siyang intindihin.

Sa tabi ng kama, may litrato

Babaeng nakangiti at may apat na gold medal

Sunod na nilapitan ‘yon ni Mommy at gumuho

ang mundo, umiyak siya ng pagkatagal-tagal.

Lumapit ako kay Mommy,

Binalot ko siya ng mahigpit na yakap.

Imbis na tumigil ay lalong tumindi,

Humagulgol siya at lalo akong hinanap.

“Anak,” sumigaw siya, kinakausap ang litrato

“Mommy, nandito lang naman ako.”

Umiyak siya at narinig kong muli ang iyak niya n’ung ako’y naghihingalo

At bumitiw, dahil ayoko nang saktan pa ang Mommy ko.

Blumentritt

Dumaan na ang apat na jeep.

Pa-blumentritt. 

Apat na jeep at walang masikip.

Pero nakakapit pa din ang girlfriend mong maliit.

Nakatayo sa ‘yong harap at nakabungisngis,

Puro pa-cute.

Bulong niya, agad ka niyang ma-mimiss

Wag ka lang mapa-alis, ang daming pautot. 

Mabigat na ang talukap ng mga mata.

Pagod, inaantok.

Pero kulang na lang, i-mighty bond ang ‘yong paa

Matindi talaga ang katok.

Nakasampung “ba-bye” na simula kanina,

Ngingiti pang nakakaloko.

“Ba-bye,” pero ‘di magawang iwan ka,

Kamot-ulo.

At sa wakas aalis, dahil oras na.

Kiss sa pisngi.

Ngingiti siya ulit at tatalikod na,

Hahawakan mo siya sa braso, “Sandali.” 

Hihilahin, yayakapin, mahigpit, matagal at ika’y ngingiti.

Bago ka sumakay pa-Blumentritt.

Gabi na, pagod ka at uwing-uwi,

Pero yakap mo pa ang girlfriend mong maliit.

Giving up a great love, for the greatest love

Image

Diana Jean Gonzalez

Giving up a great love, for the greatest love

Sitting across her, separated only by a large mahogany table, one cannot help but feel slightly intimidated by her strong personality, balanced by an equally welcoming charisma. As she rises and strides gracefully in a brightly-painted green kitchen, her confidence in every step leaves no trace of the happiness and tragedies of the past fifty-two years.

She hangs up her mobile phone with a smile, to end a fifteen-minute frustrated call to the customer service department of a bank. The representative on the other end of the line could barely utter a word against her endless shower of complaints about: first, a broken airpot – supposedly a reward received after availing of the bank’s promo and second, the slow postal service of her billing statements every month. But as the conversation came to a close, she was calling the representative by her first name in a very kind tone, and they were sharing laughs, as if they were best friends, as if the shower of complaints was not what it was, after all.

A single mother for almost 11 years, Diana Jean Gonzalez never demands respect, but she gets it. People who barely know her would say that she emits an overwhelming aura, making her difficult to approach. But to those close to her, she is a kind-hearted person who would do anything to protect and guide the people she loves, the reason she appears strong and intimidating to others.

This protectiveness stems from being raised by a very strict father. As a child, she was not allowed to leave the house to play with other children on the streets, she could watch television only on Fridays and Saturdays, she could not go on field trips, she was taught household chores though their family had a housemaid, and whenever a boy visited her at home, her father would bring out his gun and clean it. Though at times she felt that she could not do what she wanted out of fear of her father, she later realized that it was for her own good. “[The way I was raised] helped me, because I learned to focus on my studies. Even if my father never said a word, I felt that he wanted us to study hard so that we could all finish our education.”

Because of this, “Dianne,” as she is fondly called by her friends, claims that she has always set her goals on building a successful career. For 18 years, she worked for different branches of College Assurance Plan (CAP) Family of Companies, until she decided to resign in 2004, to become a full-time mother to her children. “All I did was work. I was working and working that time, and then, I resigned, and I realized how fulfilling it was to be a mother, a mother who fully takes care of her children.”

This, however, was not the only thing that she had to sacrifice.

In 2001, in a small apartment in Lopez Village, Parañaque, Dianne, pregnant with her youngest son, watched as her husband, Sel, packed his clothes into two luggage bags while whispering words of comfort to two small girls who were scared to see their father go. But no amount of cries could stop him from wanting to provide for his family. Soon after, Dianne and her children returned to Lubao, Pampanga, their hometown, because her husband felt more secure with his family closer to their relatives, while he was away. Dianne held on to the hope that one day, the family she loves so much will be together again.

Years passed, and her one great love left her.

Dianne and her husband practically grew up together, because they were neighbors, who took up their elementary and secondary studies in the same school, Sacred Heart Academy in Guagua, Pampanga, a twenty-minute jeepney ride away from their small barangay, Sta Lucia. They were two strangers who never imagined that one day, they would fall in love. Strangers, who funnily enough, thought they were cousins.

In a small rural town like Lubao, it has always been a tradition to visit neighbors on occasions such as Christmas and New Year. On the Christmas of 1990, Dianne, who was then turning 29, and who already ruled out the possibility of falling in love and getting married, suddenly felt the urge to hug Sel and wish him a merry Christmas. “If it is your destiny, it will really just happen instantly. That’s it. It just happened.” And so it did.  That was where it all started.

It was not a long engagement. He proposed to her on February 14, 1991, and a rainbow-themed wedding was set on the 7th of April. “He is patient. He never got mad, he never raised his voice. If he could give something within his means, he would. He was very kind, very giving, very generous. That’s why I was able to love him that much,” she says.

A love, no matter how great, can end, at a time you least expect it to.

In 2005, Dianne went to Los Angeles, California. As ironic as it may seem, she flew to be by her husband’s side but on that trip, the marriage ended. She had two options: to stay with him, and they would work together abroad, or to leave and return to her three children. She chose the latter, and as a consequence to this choice, she signed divorce papers, because the only way to quicken the legalization of the papers of her husband without her by his side, was for him to marry an American citizen. When her husband found a woman he could marry, it was either he fell in love with this woman, or he just could not leave her.

This shattered Dianne’s heart into a thousand little fragments, and for quite some time, she could not mend it. In the middle of the night, when she thought all her children were fast asleep, Sel would call and they would fight, screaming at each other, wondering where everything had gone wrong, hanging up the phone in tears. Days and weeks and months passed, and they no longer called each other “love” when they talked, and then the talking stopped altogether, but the sleepless nights didn’t. But for her children – her greatest loves, she eventually became friends with the person who hurt her the most, and she had no choice but to accept what has happened, and live with the pain every day.

But, despite the suffering it has caused her she considers this choice the greatest she had ever made. “I was able to experience being a mother to my children. I chose to stay here in the Philippines and take care of them, because I felt that it was for the best. Eventually, now that I see the outcome of my choice to stay behind, I know that it has been the greatest decision of my life. I never regretted that.”

“I always bear in mind that when I chose to stay, I had to be a mother and a father to my three children, no matter what. The only reason I have, to go on, is I love my children very, very much,” she stresses. The happiness of being with her children, watching them grow, and guiding them through the years, has been her refuge from the pain of losing the person she loves.

Slowly, her love for her children stitched the pieces of her broken heart. “This is my greatest achievement, that I fulfilled my role as a mother to my three children, that I have raised them to be who they are right now.”

She admits, however, that somehow, she fears facing the years to come. “I am not looking for someone to be with. But everybody says that it is hard to grow old alone. Time will come, my children will have their own lives, and eventually I’ll be alone. That’s the saddest reality on my part. It would be wonderful to grow old with somebody by my side.”

But there remains hope.

After everything she has been through, she draws strength from the hope that she has nurtured in her heart, the hope that will forever be the source of her strength, the hope that one day, perhaps, every sacrifice would be worth it.

“Whatever God still wants to happen to my family, it remains to be seen… God is so good, that I know, whatever will happen, He has something good stored for me. I know I can be happier. For now, I am happy, I have no regrets, I am very happy that I have my children with me.”

Paghihintay

“Paa,” naiiritang bulong ng katabi mo, tsaka tinapik ang hita mo para patigilin ang paa mong kumukuyakoy. Tumingin ka sa relo na umaandar naman pero parang hindi. Isang oras pa bago makauwi.  Inangat mo ang ulo mo para tignan ang professor mong nakaririndi, kanina pa kasi nag-momonologue. Gusto mong sumigaw, Sir, wala naman pong nakikinig, baka sakaling manahimik na siya at tapusin na ang klase. Pero hindi ka pa nasisiraan ng bait. Bukod sa puti na ang lahat ng buhok ni sir, daig pa nito ang nag-memenopause kung magsungit. Kaya kinagat mo na lang ang labi mo.

Tingin uli sa relo. Napabuntung-hininga, limampu’t walong minuto pa.

“Paa!” ulit ng boses sa’yong tabi, mas malakas, mas iritable. Kanina niya pa kasi sinasabi. Kanina pa niya tinatapik-tapik ang hita mo pero ang likot-likot mo pa din. Galaw dito, galaw doon, parang kiti-kiting masarap tirisin. Inip na inip ka na, gusto mo na siyang makita.

N’ung huli mo siyang makita, niyakap ka niya ng mahigpit. Excited na excited ka na na mayakap siya ulit. Sinabi niya pa sa’yo, ikaw lang. Ang sabi niya, aalagaan kita, hindi kita papabayaan. Tinignan niya ang mga mata mo at bumulong, hindi ko hahayaang masaktan ka. Ang sabi niya, ang gusto ko, lagi kang masaya. Niyakap mo siya pabalik.  At kasabay ng pagyakap mo sa kanya ay ang pagyakap mo sa kanyang mga pangako.

Gustung-gusto mo na siyang makita, at marinig ulit ang mga pangakong binitawan niya. Gustung-gusto mo ng marinig mula sa kanyang bibig na mahal ka niya, na mahal na mahal ka niya, at hindi iiwan, hindi pababayaan. Alam mong hinihintay ka na niya.

Kaya kanina ka pa hindi mapakali at kanina pa uwing-uwi. Kanina ka pa bumubulong ng dasal sa lahat ng mga santong kilala mo, kahit konti lang sila, na sana bumilis ang oras at uwian na.

Tumingin ka sa relo, Apatnapung minuto. Kulang ka kasi sa mga kilalang santo.

Okay lang, sandali na lang naman ang apatnapung minuto. Makikita mo na ang tanging lalaking nagpasaya sa’yo. Ano ba naman ang matagal na oras ng paghihintay kung sa dulo n’un, makakasama mo na siya. Wala lang ang paghihintay.

Sa puso mo, siya ang una. Higit sa iba, higit kanino man, walang makahihigit sa pagmamahal mo sa kanya. Kahit matagal siyang nawala, kahit n’ung mga panahong wala siya, wala kang ibang inisip kundi ang mga pangako niya, na alam mong hindi napako. Na naniniwala kang tinutupad at tutuparin niya pa rin. Kasi alam mo, mahal na mahal ka rin niya. Na sa puso niya, ikaw rin ang una.

Pinagtatawanan ka nila kasi, pinipilit mong darating siya. Sabi nila, nahihibang ka na. Sabi pa nga ng Mommy mo, para kang tangang naghihintay sa wala. Pero ‘di ka nakinig sa kanila. Hindi naman nila alam na nangako siya, nangako siyang pasasayahin ka niya.

Pero alam nila na hanggang ngayon, ‘di ka pa rin masaya.

“Louise, tinitignan ka ni sir, ano ka ba ba’t sa bintana ka kasi nakatingin,” sabi ng katabi mong kulang na lang ay sapatusin ka. Tumingin ka sa professor mong nag-momonologue at sinalubong ka ng mga matang nag-aapoy sa galit. Lumunok ka ng isang timbang laway. Ngumiti ka na lang. Pulang-pula ang mukha mo sa kahihiyan. Inalis niya ang tingin sa’yo at nag-monologue ulit. Buntung-hininga. Inip na inip ka na.

Tumingin ka sa relo. Tatlumpung minuto. 

Ano na kayang itsura niya ngayon? Napa-ayos niya na kaya ang maliit na siwang sa pagitan ng ngipin niya sa harap? Tumaba na kaya siya, o daig pa din ng kawayan ang kanyang katawan? Suot niya pa din kaya lagi ang sumbrerong asul na kupas na, at ang relong itim na laging pinapalitan ang baterya? O kaya ang singsing na iniingat-ingatan niya na n’ung minsang mahulog sa butas ng lababo, pinatawag pa ang tubero? Iniisip niya kaya kung ano na ang itsura mo?

Siguro. Sabi niya sa’yo dati, walang tatalo sa’yong ganda. Kahit may siwang din sa pagitan ng ngipin mo sa harap, at kahit may nunal kang malaki sa gitna ng noo na ngayon, tinakpan mo na ng bangs. Lagi ka niyang hahalikan sa pisngi at titignan na para bang ikaw lang ang babaeng gusto niyang pagmasdan. At kahit alam mong hindi, maniniwala ka kahit saglit. Wala nga sigurong tatalo sa’yong ganda. Sabi kasi niya.

Pero lumipas ang mga araw, mga buwan, mga taon, at wala namang nakapansin ng ganda mong walang makatatalo, kaya ‘di ka na naniwala. Walang kahit na sino man ang nagpunas ng luha mo habang umiiyak ka dahil sa kung ano, walang nagbigay ng tsokolate at mga regalo tuwing birthday mo o Pasko, walang tumatalon sa tuwa ‘pag may nagawa kang maganda. Wala ng pumupuri. Wala ng sumusuyo sa’yo tuwing nagtatampo. Wala ng bumubuhat sa’yo na parang prinsesa. Hindi mo na maramdaman na prinsesa ka. Kasi nawala siya. Iniwan ka. 

Hindi, hindi ka niya iniwan.

Biglang umingay ang palgid at napansin mong lumabas pala ang professor. Akala mo, uwian na, pero hindi tumatayo ang mga kaklase mo. Malamang, ‘di nanaman ma-kontrol ng professor mo ang pantog niya. Tumingin ka sa relo, dalawampu’t limang minuto pa. “Shit,” bulong mo, at padabog na sinara ang libro sa mesa mo. “Napano ka?” tanong ng katabing naiirita.

“Bagal ng oras e,” sabi mo, at napangisi siya. “Lagi naman, sa subject niya.”

Napailing ka na lang. Hindi, mas mabagal ngayon, ‘di hamak na mas mabagal ngayon. Yumuko ka na lang, pinatong ang ulo mo sa mesa, nagpasalamat na sandaling tumigil sa pag-momonologue ang professor mo. Konting tiis na lang naman, makikita mo na siya uli

N’ung huli mo siyang makita, kumain pa kayo sa labas. Binili niya pa para sa’yo ang paborito mong one-piece chicken sa Mcdo, hiningi pa ang leg part dahil alam niyang ‘yun ang gusto mo. Pina-large niya pa ang coke mo dahil alam niyang kulang sa’yo ang regular. Pinagmasdan ka niya habang kumakain, sabi niya ‘di daw siya gutom. Nakikinig siya sa mga kwento mo. Naririnig niya lahat kahit ang bilis mo magsalita, kahit nagsasalita kang punung-puno ang bunganga mo ng kanin at chicken. Tapos pumunta kayo sa parke sa plaza. Umupo sa bakal na bench na walang sandalan. Tahimik lang pero masaya ka. Kasi pakiramdam mo, walang pwedeng masamang mangyari, kasi magkasama kayo.

Umuwi na kayo at sa labas ng bahay ka niya niyakap. Sa labas ng bahay nangako siya, na mahal ka niya, ‘di ka niya pababayaan, ‘di niya hahayaang masaktan ka. Na gusto niya, lagi kang masaya. Sinabi niya ‘yon na may luha sa mga mata niya. Kaya niyakap mo na lang siya pabalik, kasi ayaw mong makitang umiiyak siya. ‘Di mo napansing tumutulo na din pala ang mga luha mo, hanggang sa humahagulgol ka na, at ng bumitaw ka sa yakap at tumingin sa kanya, humihikbi-hikbi, pinunasan niya ang uhog mo gamit ang damit niya.

“Pasok ka na, anak,” sabi niya. “Happy birthday.”

“Papa,” sabi mo, sabay sinok. “’Di ka papasok?”

“Mamaya na, may pupuntahan lang ako,” sagot niya, nakangiti.

“Pa, sa susunod na birthday ko ulit ha? Mcdo tayo ulit,” humawak ka sa laylayan ng berde niyang polo. Hindi siya sumagot. Hinila-hila mo ang damit niya. “Ha, Papa?”

“Oo, anak. Gusto mo, bawat birthday mo pa eh,” sabi niya.

“Promise, pa?”

“Oo,” sabi niya, dahan-dahang tinanggal ang mga daliri mo sa pagka-kapit sa kanyang damit. “Pumasok ka na. Hinahanap ka na ni Mommy.”

Kahit ayaw mo pa, pumasok ka na. Sinunod mo si Papa dahil lagi ka namang sumusunod sa kanya. Sinusuway mo si Mommy pero si Papa hindi. Si Papa kasi, mahal na mahal ka. Si Papa kasi, ikaw ang prinsesa. Ikaw, hindi si Mommy, dahil lagi siyang inaaway ni Mommy. Ikaw ang pinakamahal ni Papa at siya ang pinakamahal mo.

Nagising ka sa kalabit ng kaklase mo. “Uy, dismissal na. Buti na lang ‘di na bumalik si sir, ‘di ka nahuling tulog,” sabi niya. Tumingin ka sa relo mo. Alas dose na. Tumayo ka na, inayos ang gamit mo, nagmadali papalabas. Hindi mo manlang narinig ang mga kaibigan mong sumisigaw ng “Louise, sa’n ka pupunta?” at hinahabol ka.

Alas dose kayo umalis para kumain ni Papa sa Mcdo n’un. Kaya sumakay ka ng taxi papunta ng Mcdo kung sa’n kayo kumain ni Papa dati, ‘yung Mcdo na malapit sa bahay niyo. Nangako si Papa na bawat birthday, kakain kayo sa Mcdo. Alam mong sa birthday na ‘to, 18th birthday mo, tutuparin na niya ang pangako niya.

Walong taon ng hindi tinutupad ni Papa ang pangako niya pero umaasa ka pa din. Umaasa na kahit kinabukasan ng 9th birthday mo, hindi mo na siya nasilayan ulit. Wala ka ng narinig sa kanya na kahit ano, kahit paliwanag manlang kung bakit siya umalis. Hindi mo alam kung napagod ba siya sa pagmamahal sa inyo ni Mommy. O baka si Mommy ang napagod kasi away lang naman sila ng away. May babae daw si Papa. Paano magkakaro’n ng babae si Papa kung ikaw lang daw ang babae niya? Siguro, si Mommy ang may kasalanan. Simula naman n’ung umalis si Papa, hindi ka na rin minahal ni Mommy.

Pumasok ka sa Mcdo, umupo sa may pinto, kung sa’n kayo lagi ni Papa. Alam mong darating siya kaya maghihintay ka. Maghihintay ka hanggang gabi, hanggang hanapin ka ni Mommy, na alam na alam kung sa’n ka pupuntahan, kasi walong taon ka ng naghihintay sa Mcdo.

 along taon ka ng naghihintay sa pagdating ni Papa, kasi sabi niya mahal ka niya, ‘di ka niya iiwan, ‘di ka niya pababayaan, ayaw ka niyang masaktan at gusto ka niyang maging masaya. Si Papa na pinaka-nagmamahal sa’yo, pero iniwan ka.

Iniwan ka. Iniwan kayo ni Mommy.

 

Walong taon ka ng naghihintay. Pagsilip mo sa labas, nakita mo si Mommy, umiiyak, nakatitig sa’yo. Hindi na siya naghintay pa ng gabi bago ka sunduin. Tumingin ka sa paligid, at umasa, umasa na sana, sana andito na si Papa.

Pero wala siya.

Tumayo ka na at umalis. Pinuntahan mo si Mommy at pinunasan mo ang luha niya. Hindi mo alam kung bakit hindi ka na umiiyak, kahit walong taon mo ‘yung ginagawa halos gabi-gabi. Hindi mo alam kung bakit sa oras na ‘yon, nangako ka sa sarili mong magiging masaya ka na.

 Tumingin ka sa relo. Ala una na. Tapos na ang paghihintay. Inabot din ng walong taon.

Hindi na siya babalik.